Mięczaki
 |
Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2010-03. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Mięczaki (Mollusca, od łac. molluscus – miękki) – typ zwierząt, najliczniejszy po stawonogach. Liczbę żyjących gatunków szacuje się na ok. 130 tysięcy. Odznaczają się olbrzymią różnorodnością morfologiczną i zróżnicowaniem rozmiarów. Typ ten bada malakologia.
Spis treści |
edytuj Budowa
W budowie mięczaków można wyróżnić głowę (poza małżami), nogę i wór trzewiowy okryty płaszczem.
Mięczaki należą do pierwoustych. Wykazują (poza głowonogami) bruzdkowanie spiralne. Należą do zwierząt dwubocznie symetrycznych, ale wszystkie ślimaki utraciły symetrię w wyniku torsji, czyli obrotu worka trzewiowego w stosunku do nogi i głowy o 180°.
Wiele mięczaków posiada szkielet zewnętrzny. Większość z nich wytwarza muszlę zbudowaną z substancji organicznej: konchioliny i związków wapnia. Muszla pełni rolę ochronną, zwierzę może się w niej schować w razie złych warunków środowiskowych czy niebezpieczeństwa. Poza tym muszla jest miejscem przyczepu mięśni, w tym również mięśni służących do poruszania się. U głowonogów jest skryta pod płaszczem.
- Głowa wyodrębniona (cefalizacja; poza małżami).
- Układ krwionośny otwarty (w przypadku głowonogów – praktycznie zamknięty).
- Ciało okryte grzbietowo charakterystycznym płatem skórno-mięśniowym tj. płaszczem.
- Noga płaska u ślimaków, klinowata u małży i podzielona u głowonogów.
- Charakterystyczna dla mięczaków jest obecność tarki służącej do rozdrabniania pokarmu.
- Jelito ma przebieg prosty lub tworzy pętle w worku trzewiowym.
- Większość gatunków żyje w wodzie i oddycha skrzelami, gatunki lądowe wykształciły fałdy płaszcza pełniące rolę płuc.
- Mięśnie skośnie prążkowane.
- Rozmnażają się płciowo (rozdzielnopłciowość, rzadziej obojnactwo).
- Larwa może być typu trochofory lub weliger (u niektórych małży występuje również larwa glochidium).
Żyją w morzach, wodach słodkich oraz na lądzie. W Polsce występuje ok. 230 gatunków mięczaków. Małże liczą około 93 000 żyjących gatunków.
Prawdopodobnie pojawiły w prekambrze, ale współczesne bogactwo form osiągnęły pod koniec ordowiku. Być może pochodzą od organizmów podobnych do wstężnic.
edytuj Znaczenie mięczaków
- Wyrządzają szkody w rolnictwie i warzywnictwie (np. pomrowy),
- Są żywicielami wielu pasożytów człowieka i zwierząt,
- Muszle wykorzystywane są do wyrobu przedmiotów użytkowych i ozdobnych,
- Niektóre gatunki są jadalne (omułki, ostrygi),
- Mięczaki kopalne jako skamieniałości przewodnie służą do określenia względnego wieku Ziemi,
- Komórek nerwowych mięczaków używa się do badań laboratoryjnych z tego względu, że są podobne do komórek ludzkich,
- Z ciała ostryg i kałamarnic można otrzymać pewne substancje działające antybakteryjnie i antywirusowo,
- Jako składnika past do zębów używa się sproszkowanych muszli mątw. Poza tym proszek taki używany jest do polerowania,
- Głowonogi są używane do produkcji purpury,
edytuj Systematyka
- Typ: mięczaki (Mollusca)
- Gromada: bezpłytkowce (Aplacophora)
- Gromada: chitony (Polyplacophora)
- Gromada: hiolity (Hyolitha†)
- Gromada: głowonogi (Cephalopoda)
- Gromada: Helcionelloida†
- Gromada: jednotarczowce (Monoplacophora)
- Gromada: łódkonogi (Scaphopoda)
- Gromada: małże (Bivalvia)
- Gromada: rostrokonchy (Rostroconchia†)
- Gromada: ślimaki (Gastropoda)
- Gromada: tarczkonogi (Caudofoveata)
edytuj Zobacz też
- bruzdobrzuchy (Solenogastres)
- muszlowce (Conchifera)
- bellerofonty (Bellerophontida)
- fauna Polski
- zatrucie toksynami morskimi mięczaków
edytuj Linki zewnętrzne